أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

257

قانون ( فارسى )

آب مىريزند تغذيه مىنمايند . چيزهايى كه مردم در آبها مىريزند حتى اگر مواد خوب باشد باز براى پرورش ماهى خوب مناسب نيست . طرز خوردن ماهى : بهترين خوراك ماهى آن است كه اسفيدوا باشد . و در درجهء دوم كه برطبق بريان كنند . ماهى در روغن سرخ شده با ادويه‌جات براى كسانى كه معدهء نيرومند دارند خوب است . اما برشته‌اش غذايىتر و ديرتر به معده مىرسد . ماهى پخته برعكس ماهى برشته و سرخ كرده زودتر سرازير مىشود . بهترين طريقهء پختن ماهى آن است كه اول آب را بجوشانند و ماهى را در آب جوشيده اندازند . از ماهيهاى نمك‌سود هرآنچه تازه‌تر است بهتر است و در درجهء دوم هرآنچه مدت نمك‌سودنش نزديكتر باشد بهتر است . ماهى شور در سركه پرورده و ديك‌افزار زده از ديگر شورماهيها بهتر است . آب‌پز ماهى شور و بويژه آب‌پز ماهى ( جرّى ) نمك‌سود بسيار تنقيه‌كننده است و در حقنه‌هاى خشكاننده به كار مىبرند . مزاج : همه انواع ماهى سرد و ترند . و كوسه‌ماهى و جرى و مارماهى سرد و ترترند و بعضى از ماهيها نسبت به غير خود كمتر سردند . ماهى شور گرم و خشك است و تا كهنه‌تر شود گرمى و خشكى زيادتر مىشود . آب‌پز ماهى شور هم‌مزاج و هم‌كنش آبكامه است . خاصيت : ماهى تازه بلغم آبكى بوجود آورد . اعصاب را سستى دهد . تنها با معده‌اى سازگار است كه بسيار گرم باشد و خونى كه از او توليد مىشود رقيق است . پوست نوعى ماهى كه در آبهاى اطراف بيت‌المقدس پيداست و آن را ( سيفيانوس ) گويند ، اگر بسوزانند و خاكسترش را در چشم چهارپايان ريزند سفيدى چشم را از بين مىبرد . هر نوع از ماهى نمك‌سود و بويژه كه ماهى جرى باشد ؟ پيكان و خارها را برمىكشد . زخم و قرحه : سر ماهيهاى خشكيده در آفتاب ( قديد ) بسوزانند . سوخته‌اش گوشت زيادهء قرحه را بركند ، سرايت قرحه را منع كند . زگيلها و توث را از بين ببرد . آب‌پز ماهى شور قرحه‌هاى گنديده را شست‌وشو دهد و در علاج آنها مفيد است . ماهيابه و ساير ماهىهاى كوچك در علاج قرحهء متعفن سودمندند . مفاصل : با آب‌پز ماهى شور چندين بار حقنه كنند در علاج درد سرين بسيار مفيد است . آب‌پز ماهى تازه اعصاب را سست كند . سر : ماهيهاى ريزى كه شاميان آن را ( حير ) « 1 » گويند اگر از آنها آبكامه تهيه شود و بدان مضمضه كنند زخمهاى پليد دهان شفا يابد . لرزماهى ( رعاد ) زنده را نزديك سر دردمند كنند ؟ سر را كرخ كند و احساس درد از بين مىرود . چشم : پوست سيفيانوس را بر پلك گر شده مالند مفيد است . پوست سيفيانوس را مىسوزانند و يكى از داروهاى چشم بشمار مىآيد . چنان كه اگر با نمك مخلوط باشد و در چشم كشند ناخنه را مىزدايد . خوردن ماهى سرخ كرده سبب تم چشم مىشود . سينه : جرّى تازه و نمك سود در تنقيهء قصبة الريه و صاف نمودن صدا مفيد است . سر ماهيهاى خشك‌شدهء نمك‌سود ، داروى آماس زبان كوچك است . مادهء سريشمى ماهى را در سوپ ريزند و بخورند مانع خون برآوردن است . اندامان راننده : چينه‌دان ( تخمدان ) « 2 » ماهى سيفيانوس ملين است ليكن به زحمت هضم مىشود . خوردن گوشت جرى تازه و آب‌پز هر نوع از ماهى ملين است . سر ماهيهاى ريز نمك‌سود در آفتاب خشكيده در علاج تركهاى اطراف پيزى بسيار سودمند است . گوشت ماهى و بويژه

--> ( 1 ) - صيدا : نوعى ماهى كه به چلپاسه شبيه و در آبهاى صيدا شكار مىشود ( تحفه ) . ( 2 ) - حوصله نوشته شده . حوصله چينه‌دان است . شايد مقصودش تخم‌دان ماهى باشد .